# Kun je je intuïtie trainen? Intuïtie is een onderwerp dat soms een beetje wrijving heeft met technologie. Ik weet niet of jij dat ook voelt. Dat gaan we uitzoeken. Bij Fontis onderzoek ik buikgevoelens van burgers over nieuwe technologieën. We verzamelen ze en geven ze door aan gemeenten en bedrijven die deze technologieën maken, zodat die beter aansluiten bij de mensen in de steden waar al die technologie terechtkomt. Buikgevoelens zijn dus mijn vakgebied. En ik denk dat intuïtie en buikgevoel eigenlijk hetzelfde zijn. Maar misschien ook niet. Intuïtie is een woord waarvan we allemaal het gevoel hebben dat we weten wat het betekent. We hebben misschien zelfs een intuïtie over wat intuïtie is. Maar er is geen harde definitie. Ik praat de afgelopen maanden steeds vaker over dit onderwerp, en wat me opvalt: mensen denken er heel verschillend over. En dat vind ik fascinerend. Toen ik me voorbereidde op deze talk vond ik veel definities met heel verschillende invalshoeken. Eén woord dat steeds terugkwam is *onmiddellijk*: intuïtie is iets wat je meteen voelt in plaats van denkt, in plaats van rationeel verklaart. Het wordt ook vaak over vrouwen gezegd, dat vrouwen een betere intuïtie hebben. Maar ik denk dat we dat geloven omdat we *die* intuïtie hebben. Een intuïtie die gebaseerd is op alle tradities en culturele verhalen die we onszelf vertellen. Onderzoek zegt dat het niet waar is, maar het leeft nog steeds. ## De kennis die in je handen woont Onze zintuigen nemen per seconde ongeveer 80.000 bits aan informatie op. We kunnen er bewust maar zo'n 50 bits van verwerken. Er is dus veel meer onbewuste kennis dan bewuste. Daartussenin zit wat Michael Polanyi *tacit knowledge* noemde — stille kennis. Denk aan pianospelen. Je hebt een stuk zo vaak geoefend dat je vingers vanzelf gaan. Je hoeft er niet eens meer over na te denken. Dat is de kennis die in je handen is gaan wonen. Jaren later, als je weer achter de piano zit, ken je het stuk misschien niet meer. Maar als iemand je een zetje geeft en je begint te spelen, komt het terug. Zoals Polanyi het verwoordde: we weten meer dan we kunnen zeggen. Visuele kennis werkt hetzelfde. Sluit je ogen en denk aan Marilyn Monroe en Einstein. Je kunt hun gezichten voor je zien, je weet hoe ze eruit zien. Maar als je ze aan iemand anders moet beschrijven, wordt dat plotseling heel moeilijk. Ook dat is kennis die in dit stille veld leeft. Dit is mijn conclusie, na veel lezen: als je herhaaldelijk handelt op basis van stille kennis en je daarbij feedback krijgt, wordt die stille kennis intuïtie. ## Luisteren naar je lichaam Er bestaat ook zoiets als intereroceptie: het voelen van je eigen lichaam. Er is mooi onderzoek naar gedaan op Wall Street, in de tijd dat er nog veel mensen in die grote zaal zaten die razendsnel beslissingen namen. De onderzoekers keken wie het goed deed. Dat bleken vaak de mensen te zijn die zichzelf goed konden aanvoelen — gemeten door hoe goed ze hun eigen hartslag konden voelen. Hoe beter je dat kon, hoe beter je presteerde in snelle handelssituaties. Je eigen lichaam leren lezen is, denk ik, een groot deel van wat je beter maakt in intuïtie. ## Kennis rond maken In persoonlijk kennismanagement kun je betekenis geven aan je aantekeningen door te denken in concepten en die aan elkaar te koppelen. Maar je kunt ook naar een concept kijken vanuit verschillende domeinen: wat gebeurt er in de hersenen, of hoe ervaar je het zelf? Door dat te doen — door één concept vanuit verschillende hoeken te bekijken — wordt de kaart van je inhoud niet meer plat. Het wordt een soort bol. Ik vind dit beeld altijd mooi: de schaduw die op verschillende muren valt is het perspectief dat mensen kunnen hebben op hetzelfde ronde concept. Als er een ongeluk gebeurt en er zijn veel mensen omheen, hebben ze allemaal hetzelfde gezien — maar ze merkten en verklaarden heel verschillende dingen. Omdat we allemaal een andere lens op de wereld hebben. Door met elkaar te praten over hetzelfde onderwerp, zie je het van meer kanten. En dan ga je het ook sneller herkennen als je het ergens tegenkomt. ## Snel en langzaam, en de hond met zijn staart Ik had al een tijdje een paar mooie boeken over intuïtie op mijn lijst staan. Ik bleef ze maar uitstellen, ik weet niet waarom. Toen ik wist dat ik deze talk zou geven, dacht ik: oh nee, ik moet ze echt lezen. Ik heb ze niet allemaal uitgelezen. Maar ik wil een paar dingen uitlichten. De meesten van jullie kennen waarschijnlijk *Thinking, Fast and Slow* van Daniel Kahneman. Systeem 1 is je buikgevoel, je intuïtie. Heel snel, maar maakt ook fouten. Systeem 2 is het rationele systeem waarbij je je opties afweegt en kijkt wat het beste is. Het wordt meestal zo uitgelegd: dit systeem is snel maar maakt fouten, en dan is er het denken. Daar hechten we veel waarde aan. Wij zijn denkende dieren, dat is wat ons onderscheidt van de andere dieren. Maar meer en harder nadenken is niet altijd de beste aanpak. Als ik een bal naar je gooi en je die moet vangen, zou je behoorlijk ingewikkelde wiskunde moeten doen om te berekenen waar hij landt: snelheid, hoek, luchtweerstand, wind. Maar als je een beetje hebt geoefend, vang je hem gewoon. Je kijkt niet eens naar je eigen hand, meestal. We hebben het snelle systeem nodig om ons staande te houden in de wereld. Maar we hebben ook het langzame systeem nodig om nieuwe dingen te leren en ze daarna te oefenen totdat ze Systeem 1 worden. Overigens: het idee van het apebrein en het rationele brein is inmiddels ontkracht. Er zijn geen verschillende soorten hersenen. Alles is sterk met elkaar verbonden. Jonathan Haidt gaat nog verder. Zijn paper heet "The Emotional Dog and Its Rational Tail." Als je naar een hond kijkt, denk je dat de staart een beweging maakt. Maar maakt de staart die beweging, of kwispelt de hond en gaat de staart gewoon mee? Haidt stelt dat we eigenlijk alleen Systeem 1 hebben. We maken onze morele keuzes vanuit ons gevoel, en gebruiken Systeem 2 alleen om te verdedigen wat we al besloten hadden. Of dat helemaal klopt, weet niemand. Maar het is een mooi perspectief op hoe onze intuïtie belangrijker kan zijn dan we vaak denken. ## Cognitieve overgave Een paper dat dit jaar uitkwam stelde de vraag: als je veel met AI werkt en het gebruikt als machine om al je vragen te beantwoorden, wat gebeurt er dan met Systeem 1 en Systeem 2? Ze deden een experiment met bijna 3.000 studenten. De helft mocht AI gebruiken, de andere helft niet. Een van de raadsels: een knuppel en een bal kosten samen $1,10. De knuppel kost $1 meer dan de bal. Hoeveel kost de bal? Als je vanuit je intuïtie antwoordt, zeg je: 10 cent. Maar als je er echt over nadenkt en rekent, weet je dat de bal maar 5 cent kost. Een raadsel dat het verschil tussen Systeem 1 en Systeem 2 prachtig naar boven haalt. Wanneer de AI correct was, waren mensen die het gebruikten 25% nauwkeuriger dan degenen zonder. Maar wanneer de AI bewust verkeerde antwoorden kreeg, scoorden diezelfde mensen 15% *slechter* dan mensen zonder AI. De reden? De AI's die de meeste mensen gebruiken zijn heel zelfverzekerd in hun antwoorden. Ze bedachten er een woord voor: *cognitieve overgave*. En de vraag die het oproept: als je veel AI raadpleegt, en nieuwe dingen leren normaal via Systeem 2 verloopt om zo je intuïtie te trainen — wiens intuïtie train je dan? En train je je intuïtie überhaupt nog, of omzeil je die volledig? ## Een vuistregel Eén ding komt steeds terug in alles wat ik heb gelezen: intuïtie is informatiereductie. We hebben het voor een reden — we moeten kunnen functioneren. Die ene vuistregel helpt je snel beslissingen nemen, en is meestal bijna even nauwkeurig als zorgvuldig redeneren. Soms nauwkeuriger. Iemand in de zaal deelde een regel die ik prachtig vond: *vaag gelijk hebben is beter dan precies ongelijk hebben.* Toen ik deze vraag aan de community stelde, zei iemand: je kunt je intuïtie niet trainen, maar je kunt er wel beter naar luisteren. Ik weet niet of dat helemaal waar is. Maar ik denk wel dat je de stilte nodig hebt, de rust, om even stil te staan en intuïtief te kunnen zijn. ## De lens die zichzelf vormt Je lens op de wereld wordt gevormd door alles wat je hebt gedaan, wie je bent, met wie je praat. Als je die lens bewust gebruikt — door ervaringen op te schrijven, er beelden van te maken, er over te praten — krijg je feedback op wat die lens doet. Het is een cyclus. Je begint met je lens, je doet ervaringen op, je denkt: oké, wat is de vuistregel? Dan ga je terug de wereld in, krijg je feedback, en verandert de lens. En zo verder. ## Het Breinpaleis Blueprint Ik werk aan een framework dat ik het Breinpaleis Blueprint noem. Het heeft twee assen: begrijpen versus doen, en inzoomen versus uitzoomen. Dit zijn de verschillende vertrekken waarin ik werk en mijn waarneming train. Je begint in de **bibliotheek**, waar je informatie verzamelt en er een klein beetje je eigen perspectief aan toevoegt. Dan is er het **observatorium**, mijn persoonlijke favoriet, waar je ideeën verbindt en concepten vanuit verschillende hoeken bekijkt. Aan de actiekant is er de **strategiekamer**, waar je nadenkt over je projecten en hoe die aansluiten op de kennis die je hebt verzameld — of waar de gaten zitten. Dan zijn er de **werkkamers**. Als ik daar eenmaal in zit, moet ik er ook in blijven. De taak afmaken die ik begonnen ben, niet terug naar de tekentafel, want er is altijd meer te onderzoeken. En daar omheen: de **tuinen**. De tuinen zijn de plekken om stil te staan, naar je intuïtie te luisteren, een idee te parkeren en er twee weken later naar te kijken. Waren die ideeën die ik had echt geniaal? Of ziet het er nu anders uit? ## Vijf manieren om je intuïtie te trainen **Luister naar je lichaam.** Je hartslag, je buik, de fysieke signalen. Wall Street-handelaren die hun eigen hartslag goed konden voelen, presteerden beter in snelle situaties. Dat is geen toeval. **Verken ervaringen.** Verzamel ze, maar merk ze ook echt op. Een patroon dat je nooit bewust bekeek, werkt niet als input voor je gevoel. **Vind je vuistregel.** Intuïtie is informatiereductie. Eén goede heuristiek — vaag gelijk in plaats van precies ongelijk — verslaat zorgvuldige redenering vaker dan je denkt. **Verbreed je lens.** Bekijk hetzelfde concept vanuit verschillende hoeken, domeinen, andere mensen. Je begint het te herkennen op plekken waar je het eerder niet zag. **Krijg feedback.** Zonder feedback verandert je lens niet. Je ziet dan alleen wat je altijd al zag.