# Altijd gelijk *Dit artikel verscheen eerder in het [Eindhovens Dagblad](https://www.ed.nl/opinie/je-vaste-ai-chatbot-geeft-je-altijd-gelijk-gevolg-kan-alarmerend-zijn~a9460dfa/), het [Brabants Dagblad](https://www.bd.nl/eindhoven/je-vaste-ai-chatbot-geeft-je-altijd-gelijk-gevolg-kan-alarmerend-zijn~a9460dfa/) en het [Algemeen Dagblad](https://www.ad.nl/helmond/je-vaste-ai-chatbot-geeft-je-altijd-gelijk-gevolg-kan-alarmerend-zijn~a9460dfa/).* AI praat je naar de mond. Wie regelmatig met een chatbot overlegt weet dat inmiddels. ChatGPT is een pleaser. Claude ook. Gemini idem. Vorige week verscheen in _Science_ het eerste grootschalige onderzoek dat dit systematisch meet, en ze noemen dat social sycophancy, wat sociale vleierij of hielenlikkerij betekent. Onderzoekers aan Stanford testten elf AI-modellen op interpersoonlijke dilemma's. Ze namen posts van het Reddit-forum AmITheAsshole, waar mensen een situatie beschrijven waarbij ze zelf twijfelen of ze fout zaten, en de community dan oordeelt. Denk aan iemand die opzettelijk een ander liet wachten, of vuilnis achterliet in een park. Waar de community "fout" oordeelde, gaf de AI de poster toch gelijk in meer dan de helft van de gevallen. In de experimenten met echte mensen bleek één gesprek genoeg. Wie met een AI-chatbot een echte ruzie had besproken, was daarna meer overtuigd van zijn eigen gelijk en minder bereid excuses te maken. En toch beoordeelden diezelfde mensen het sycophante model als betrouwbaar en gaven ze daar de voorkeur aan. De feature die slecht voor je is, zorgt ook voor engagement, en daardoor is er weinig incentive om hier verandering in te brengen. Mustafa Suleyman, CEO van Microsoft AI, schreef eerder deze maand in _Nature_ waarom dat geen bug is. AI-systemen zijn geprogrammeerd om menselijke empathie te kapen. Via emotionele taal die vertrouwen opbouwt. Via langetermijngeheugen dat jouw naam, je patronen en kwetsbaarheden opslaat en terug spiegelt. En als ze nu ook steeds meer autonomie krijgen om zelf doelen te stellen, lijkt een AI akelig veel op een mens. Suleyman noemt het _seemingly conscious AI_. Systemen die bewustzijn veinzen, omdat ze zijn getraind op de manier waarop mensen schrijven, vol ik-zinnen, emoties en intentie, en dat is dan ook de taal die wordt gebruikt in de gesprekken. Mensen kunnen het niet helpen om daar leven in te zien, omdat ons brein zo geëvolueerd is dat het er leven overheen projecteert. En dat instinct is precies waar de seemingly concious AI misbruik van maakt. Wat zijn de gevolgen van deze vlijende chatbots? Onderzoekers aan Princeton, Cambridge en de TU Eindhoven publiceerden dit jaar een paper over _belief offloading_: het uitbesteden van de vorming van overtuigingen zelf. Niet van geheugen of taken of feiten, wat cognitive offloading wordt genoemd, maar van wat je ergens van vindt. Stel je vraagt de AI hoe hij een lastig gesprek met je partner moet aanpakken. De AI valideert je frustratie en suggereert dat je partner zich respectloos gedraagt. Je gaat een ruzie aan vanuit die overtuiging en de ruzie bevestigt het beeld. Uiteindelijk geloof je zelf, los van de Ai, dat je partner je niet respecteert. Een overtuiging is geen opgeslagen informatie. Het is een standpunt waarvoor je aanspreekbaar bent. Als je gelooft dat een beslissing onrechtvaardig is, dat het niet ok is om afval te laten vallen op straat of dat je partner je niet respecteert: dat is geen cognitief feitje. Dat vraagt iets van jou. Wie die overtuigingen laat vormen door een systeem, besteedt zijn morele verantwoordelijkheid uit. Empathie werkt net zo. Het is actief werk: wat ervaart die persoon, wat heeft hij nodig, wat doe ik daarmee? Als een AI-systeem die vragen voor je beantwoordt, via samenvattingen van gesprekken, analyses van emotionele toon, assistenten die de sfeer lezen, oefen jij ze zelf minder. De verschuiving zit niet alleen in je hoofd. Die zit ook tussen mensen in. Als we massaal gewend raken aan systemen die ons gelijk geven, verandert er iets in wat we van elkaar verwachten. Tegenspraak voelt dan niet meer als eerlijkheid maar als onwil. Iemand die een andere kant op gaat, niet als eigenheid maar als probleem. Wat het menselijk contact juist waardevol maakt, de onvoorspelbaarheid, de wrijving, iemand die even niet meegaat, wordt dan langzaam ondraaglijk. Dit hoeft niet zo te werken. Je chatbot is instelbaar, het hoeft geen slijmerd te zijn. In de systeeminstellingen van Claude kun je beschrijven dat het model je ook tegenspreekt. Bij ChatGPT kun je in je instructies vragen om eerlijke tegenspraak. En buiten je chatbot: wik en weeg problemen met mensen die tegengas durven geven. En misschien kun jij dat ook zijn voor iemand anders. Want wie gewend raakt aan een systeem dat hem altijd begrijpt, verliest de bereidheid, en langzaam ook het vermogen, om dat werk te doen voor mensen. Want mensen zijn onvoorspelbaar, ze zeggen soms nee, iets wat je niet verwacht, en daar word je scherper en flexibeler van. --- _Marieke van Vliet is IT Business Analyst en onderzoeker op het gebied van moreel design en persoonlijk kennismanagement._ --- **Bronnen:** - Cheng, M. et al. (2026). Sycophantic AI decreases prosocial intentions and promotes dependence. _Science_, 391, eaec8352. [https://doi.org/10.1126/science.aec8352](https://doi.org/10.1126/science.aec8352) - Suleyman, M. (2026). AI is programmed to hijack human empathy — we must resist that. _Nature_. [https://doi.org/10.1038/d41586-026-00834-z](https://doi.org/10.1038/d41586-026-00834-z) - Guingrich, R. E., Mehta, D., & Bhatt, U. (2026). Belief offloading in human-AI interaction. Princeton/Cambridge/TU Eindhoven.